Dürtüsellik

Davranış kontrolü beynimizin önemli işlevlerinden biridir. Dürtüsellik; kısa dönemde az yarar sağlayacak bir durumun uzun dönemde daha fazla yarar sağlayacak bir duruma tercih edilmesidir. Aslında beyin işleyiş yapısına göre zorunlu tercih olabilir. Örneğin; Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olanlar; çabuk olanı arzular, bekleyemez, erteleyemezler.

Çocuklarda gözlemlenen tipik dürtüsel davranış problemleri sabırsızlık, sırada beklemede güçlük çekme, yönergeleri uygulamada problem yaşama olarak sıralanabilir. Bu çocuklar fevri ve cesur hareketler sergilemekten kaçınmazlar ve sınır tanımada zorluk çekerler. Kuralları sevmezler, otoriteye karşı gelirler. Olaylara aşırı tepki vermeleri ve başlarına gelen kötü olaylardan ders çıkarmamaları göze çarpan özelliklerindendir. Verilen ceza ve ödüller bu çocuklarda işe yaramaz, olayların sonucundan başlarına gelebilecek kötü olasılıkları tahmin edebilmelerine rağmen kendilerini firenleyemezler.

 

Dürtüsel Davranışlar Planlama Yeteneğindeki Zayıflıkla Beraber Gözlenir.

Beynin ön bölgesi yani Prefrontal kortekste olan fonksiyonel bozulmalar yürütücü işlevleri etkiler. Bu güçlükler çocuğun sosyal ve akademik açılardan problem yaşamasına neden olabilir.

Örneğin;

  • Zaman yönetiminde zorlanma
  • Odaklanamama
  • Dikkati sürdürmede güçlük
  • Okuma problemleri
  • Öncelikleri belirleyememe
  • Organize olamama
  • Duyguları kontrol etmede zorluk
  • Engellenmeye tahammül edememe
  • Stresle başa çıkmada güçlük

 

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB)

DEHB aşırı hareketlilik, dikkat eksikliği ve dürtüsellik olarak adlandırılan üç temel belirtinin neden olduğu nörogelişimsel bir rahatsızlıktır. DEHB’nun çocukluk çağını birçok yönden etkileyen önemli psikiyatrik bir problem olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. DEHB belirtileri genellikle çocuğun okula başlamasıyla görünür hale gelir. Fakat belirtiler çoğunlukla okul öncesi dönemde de dikkat çekmeye başlar. Erkek çocuklarda kız çocuklara kıyasla daha sık rastlanır. Erkekte belirtiler daha çok hiperaktivite ve dürtüsellik üzerine yoğunlaşırken kızlarda ise dikkat eksikliği ön plandadır. Sağlık ve eğitim alanında çalışan profesyonel ve eğitimcilerin; ailelerin DEHB belirtilerinden haberdar olması erken tanıyı çok daha kolay hale getirir. Son gelişmelerle birlikte erken tanı ve tedaviden elde edilen bulgular çocuk ve aile için oldukça iç açıcıdır.

 

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun Belirtileri:

  • Çoğu zaman hareket halindedir ya da motor takılmış gibi davranır.
  • Sonuçlarını düşünmeksizin çoğu zaman fiziksel açıdan tehlikeli etkinliklerde bulunur.
  • Dikkatini ayrıntılara veremez; okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.
  • Yarım kalmış bir etkinlikten ötekine geçer, sırasını beklemede zorlanır.
  • Dikkati dış uyaranlarla kolaylıkla dağılır.
  • Yönergeleri izleyemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işlerini veya işyerindeki görevlerini tamamlayamaz.

 

DEHB Tanısı Nasıl Konulur?

DEHB tanısını tıbbi bir durumdur ve tanı klinik değerlendirme ile konur. Tanıyı koymak için EEG, MRI veya SPECT çekilmesi; mutlak gerekmez. İhtiyaç duyulduğunda EEG, Beyin MR’ı istenebilir. Dikkat değerlendirme – zeka ölçümü ve nörokognitif testler tanıyı teyit etmede destekleyicidir. Tanı koymak için çocuğun benzer semptomları farklı ortamlarda göstermesi gerekir. Klinik görüşme sırasında, çocuğun hareket ve davranışlarında DEHB belirtileri gözlemlenmemesi, bu çocukta DEHB olmadığını kesinleştirmez.

Tanı koyarken ebeveynler, öğretmenler ve çocuktan toplanan bilgiler birlikte değerlendirilir ve çocuğun çevresindeki bu kişilerden bazı form ve ölçekler doldurması istenir.

DEHB Olan Çocuklarda Gözlemlenen Diğer Problemler:

  • Arkadaş ilişkilerinde sosyal uyum problemi
  • Özgüven sorunları
  • Zaman yönetiminde güçlük
  • Uyku problemleri (Uyuyamama, aşırı uyuma, uyurgezerlik vs.)
  • İştahsızlık, yemek seçme düzensiz beslenme; vitamin, protein ve demir eksiklikleri
  • Madde Bağımlılığı
  • Diğer psikolojik bozukluklar (Depresyon, bipolar bozukluk, kaygı Bozukluğu, Obsesif kompulsif Bozukluk, tik ve tourette bozukluğu, gece alt ıslatma, dışkı kaçırma)

Uzm. Dr. Nuşin Bilgin